नवरात्रोत्सवासाठी पोलिसांचा २२ कलमी कृती आराखडा; नियम मोडणाऱ्या मंडळांवर कारवाईचा इशारा! -

सीसीटीव्ही, ध्वनिप्रदूषण, मूर्तींची उंची, डीजे आणि मिरवणुकांवर पोलिसांची नजर; महिला सुरक्षेपासून धार्मिक वाद नियंत्रणापर्यंत विविध सूचनांचा समावेश

टिटवाळा : अजय शेलार

नवरात्रोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर सार्वजनिक नवरात्रोत्सव मंडळांकडून उत्सवाचे आयोजन करताना कायदा व सुव्यवस्थेचे पालन व्हावे, ध्वनिप्रदूषणाला आळा बसावा, वाहतुकीला अडथळा निर्माण होऊ नये आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य मिळावे, यासाठी पोलिसांनी २२ कलमी कृती आराखडा तयार केला आहे. या आराखड्यात सीसीटीव्ही कॅमेरे बसविण्यापासून ते स्वयंसेवकांची नेमणूक, मूर्तींच्या उंचीवरील मर्यादा, ध्वनिप्रदूषण नियंत्रण, डीजेवरील निर्बंध, मिरवणुकांचे नियोजन, महिला सुरक्षा आणि धार्मिक वादांना प्रतिबंध अशा विविध महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा समावेश आहे. उत्सवाच्या नावाखाली नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या मंडळांवर कारवाई करण्याचा स्पष्ट इशारा या सूचनांमधून देण्यात आला आहे.

नवरात्रोत्सव हा भक्तिभाव, परंपरा आणि सांस्कृतिक उत्साहाचा सण असला, तरी उत्सवाच्या काळात गर्दीचे व्यवस्थापन, ध्वनिप्रदूषण, वाहतुकीची कोंडी, मिरवणुकांमधील संभाव्य वाद आणि महिलांच्या सुरक्षिततेचे प्रश्नही महत्त्वाचे ठरतात. या पार्श्वभूमीवर पोलिसांनी मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांना जबाबदारीची जाणीव करून देत उत्सव शांततेत आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने पार पाडण्यासाठी विविध सूचना दिल्या आहेत.

प्रत्येक मंडळासाठी सीसीटीव्ही आणि स्वयंसेवकांची नेमणूक बंधनकारक

उत्सवाच्या ठिकाणी सुरक्षिततेच्या दृष्टीने प्रत्येक मंडळाने सीसीटीव्ही कॅमेरे बसवावेत, अशी सूचना करण्यात आली आहे. मंडप परिसरातील हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी सीसीटीव्ही व्यवस्था महत्त्वाची ठरणार आहे. त्याचबरोबर गर्दीचे नियोजन, भाविकांना मदत आणि अनुचित प्रकार रोखण्यासाठी प्रत्येक मंडळाने स्वयंसेवकांची नेमणूक करावी, असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे.

उत्सवाच्या काळात मोठ्या संख्येने भाविक दर्शनासाठी येत असल्याने मंडळांनी केवळ सजावट आणि धार्मिक कार्यक्रमांवर लक्ष केंद्रित न करता सुरक्षेच्या व्यवस्थेलाही तितकेच महत्त्व द्यावे, अशी अपेक्षा या सूचनांमधून व्यक्त होत आहे.

मूर्तींच्या उंचीपासून विसर्जनातील अडथळ्यांपर्यंत नियोजनाचे निर्देश

नवरात्रोत्सवातील मूर्तींच्या उंचीबाबत मर्यादांचे पालन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. मूर्तींच्या उंचीमुळे विसर्जनाच्या वेळी अडथळे निर्माण होऊ नयेत, यासाठी मंडळांनी आवश्यक खबरदारी घ्यावी, असे नमूद करण्यात आले आहे. विसर्जन मार्ग, गर्दी आणि वाहतुकीचे नियोजन लक्षात घेऊन उत्सवाचे आयोजन करणे आवश्यक आहे.

त्याचबरोबर आगमन आणि विसर्जनाच्या मिरवणुकांच्या मार्गांमध्ये परस्पर बदल करू नयेत, अशी स्पष्ट सूचना देण्यात आली आहे. मिरवणुकीच्या मार्गात ऐनवेळी बदल झाल्यास वाहतुकीचा खोळंबा होण्यासह कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे निश्चित करण्यात आलेल्या मार्गांचे पालन करण्यावर पोलिसांनी भर दिला आहे.

ध्वनिप्रदूषणाला लगाम; गरबा रात्री दहापर्यंतच

नवरात्रोत्सवात ध्वनिप्रदूषणाचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे. ध्वनीच्या मर्यादांचे पालन करण्याचे निर्देश मंडळांना देण्यात आले आहेत. विशेषतः दहावी आणि बारावीच्या परीक्षा जवळ येत असल्याने विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासासाठी शांत वातावरण राखणे महत्त्वाचे असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

गरबा आणि तत्सम कार्यक्रम रात्री उशिरापर्यंत सुरू राहू नयेत, यासाठी वेळेच्या मर्यादेचे पालन करण्यास सांगण्यात आले आहे. संबंधित सूचनेनुसार अष्टमी आणि नवमीच्या दिवशी, म्हणजेच १८ आणि १९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी, रात्री १२ वाजेपर्यंत परवानगी असल्याचा उल्लेख करण्यात आला आहे. त्यामुळे या कार्यक्रमांचे आयोजन करताना संबंधित परवानगीतील अटी आणि वेळेचे बंधन पाळणे मंडळांसाठी आवश्यक ठरणार आहे.

ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांकडे दुर्लक्ष करून मोठ्या आवाजात ध्वनिक्षेपक किंवा ध्वनिवर्धक यंत्रणा चालविल्यास नागरिकांना त्रास होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे उत्सवाचा आनंद साजरा करताना परिसरातील रहिवासी, विद्यार्थी आणि ज्येष्ठ नागरिकांच्या सोयीचाही विचार करण्याची गरज आहे.

डीजेला परवानगी नाही; नियमभंग झाल्यास कारवाई

डीजेच्या वापराबाबतही पोलिसांनी स्पष्ट भूमिका घेतली आहे. संबंधित सूचनांनुसार डीजेला परवानगी नसल्याचे नमूद करण्यात आले असून, नियमांचे उल्लंघन केल्यास कारवाई केली जाईल, असा इशारा देण्यात आला आहे.

नवरात्रोत्सवातील मिरवणुका आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये ध्वनिवर्धकांचा वापर करताना नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. उत्सवाच्या उत्साहात ध्वनिप्रदूषणाच्या मर्यादा ओलांडल्या जाऊ नयेत, यासाठी मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांनी स्वतःहून खबरदारी घ्यावी, अशी अपेक्षा आहे.

‘एक पोलीस, एक मंडळ’ संकल्पनेतून समन्वय

उत्सवाच्या काळात पोलिस आणि मंडळांचे पदाधिकारी यांच्यात समन्वय राहावा, यासाठी ‘एक पोलीस, एक मंडळ’ ही संकल्पना राबविण्याची सूचना करण्यात आली आहे. प्रत्येक मंडळाला वेळोवेळी आवश्यक सूचना देणे, समस्या समजून घेणे आणि त्यावर योग्य तोडगा काढणे, यासाठी ही व्यवस्था उपयुक्त ठरू शकते.

मंडळांना येणाऱ्या समस्या आणि अडचणी संबंधित पोलीस अंमलदारांपर्यंत पोहोचविण्याची सूचना करण्यात आली आहे. तसेच प्रत्येक पोलीस अंमलदाराला आपल्या कार्यक्षेत्रातील मंडळांशी समन्वय ठेवण्यासाठी संबंधित गटात समाविष्ट करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.

यामुळे उत्सवाच्या काळात निर्माण होणाऱ्या अडचणींची माहिती पोलिसांपर्यंत वेळेत पोहोचण्यास मदत होणार आहे. मंडळांनीही कोणतीही समस्या उद्भवल्यास स्वतःहून निर्णय घेण्याऐवजी संबंधित पोलिसांशी संपर्क साधावा, असे या नियोजनातून सूचित होते.

धार्मिक वाद निर्माण झाल्यास तातडीने कारवाई

नवरात्रोत्सवाच्या काळात धार्मिक तेढ किंवा वाद निर्माण होऊ नयेत, यासाठी विशेष खबरदारी घेण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. धार्मिक वादाची परिस्थिती उद्भवल्यास ती तातडीने नियंत्रणात आणण्यावर भर देण्यात आला आहे.

दोन मंडळांमध्ये वाद झाल्यास नागरिकांनी त्याचे चित्रीकरण करून ते समाजमाध्यमांवर प्रसारित करण्याऐवजी संबंधित यंत्रणेला माहिती द्यावी, असे आवाहन सूचनांमध्ये करण्यात आले आहे. अशा घटनांचे व्हिडिओ प्रसारित झाल्यास अफवा किंवा गैरसमज पसरून परिस्थिती चिघळण्याची शक्यता असते. त्यामुळे कोणताही वाद निर्माण झाल्यास कायदा हातात न घेता पोलिसांना कळविणे आवश्यक आहे.

महिलांच्या सुरक्षेची जबाबदारी मंडळांवरही

नवरात्रोत्सवात गरबा, दांडिया आणि देवीदर्शनासाठी महिलांची मोठ्या प्रमाणात गर्दी होते. त्यामुळे महिलांच्या सुरक्षेची जबाबदारी मंडळांनीही गांभीर्याने घ्यावी, अशी सूचना करण्यात आली आहे.

गर्दीच्या ठिकाणी अनुचित प्रकार घडू नयेत, महिलांना सुरक्षित वातावरण मिळावे आणि कोणतीही तक्रार उद्भवल्यास तत्काळ मदत उपलब्ध व्हावी, यासाठी मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांनी दक्ष राहणे आवश्यक आहे. महिला सुरक्षेचा मुद्दा हा केवळ पोलिसांचा विषय नसून आयोजकांनीही त्यासाठी आवश्यक सहकार्य करावे, असा या सूचनांचा आशय आहे.

धार्मिक वेशभूषेचा गैरवापर करणाऱ्यांवर लक्ष

उत्सवाच्या काळात धार्मिक वेशभूषेचा गैरवापर करून गैरप्रकार करणाऱ्या व्यक्तींवर कारवाई करण्याची सूचना करण्यात आली आहे. धार्मिक श्रद्धेचा आदर राखताना त्याचा गैरफायदा घेऊन अनुचित कृत्ये करणाऱ्यांविरोधात योग्य ती कारवाई करण्यावर भर देण्यात आला आहे.

उत्सवाच्या काळात नागरिकांनीही संशयास्पद हालचाली किंवा अनुचित प्रकार निदर्शनास आल्यास संबंधित यंत्रणेला माहिती द्यावी, अशी अपेक्षा आहे.

बॅनर, जनजागृती आणि ध्वनिक्षेपकांच्या परवानग्यांवर भर

नवरात्रोत्सवाच्या काळात जनजागृतीसाठी बॅनर आणि इतर माध्यमांचा वापर करण्याबाबत सूचनांचा समावेश आहे. त्याचबरोबर रस्त्यांवरील मंडळांच्या कार्यक्रमांसाठी आवश्यक परवानग्या घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.

रस्त्यावर कार्यक्रम आयोजित करताना वाहतुकीला अडथळा निर्माण होणार नाही, याची दक्षता घेणे आवश्यक आहे. तसेच ध्वनिक्षेपकांच्या वापरासाठी संबंधित नियमांनुसार परवानगी घेण्यावर भर देण्यात आला आहे.

मंडळांनी परवानगीशिवाय कार्यक्रम आयोजित करणे, ध्वनिक्षेपकांचा अनधिकृत वापर करणे किंवा सार्वजनिक रस्त्यांवर अडथळे निर्माण करणे टाळावे, असे या निर्देशांतून स्पष्ट होते.

महिला सुरक्षा, वाहतूक आणि कायदा-सुव्यवस्थेसाठी एकत्रित नियोजन

उत्सवाच्या काळात गर्दीचे व्यवस्थापन, मिरवणुकांचे नियोजन, ध्वनिप्रदूषण नियंत्रण आणि संभाव्य वाद रोखण्यासाठी मंडळे व पोलिस यांच्यात समन्वय आवश्यक आहे. पोलिसांनी दिलेल्या २२ कलमी सूचनांमध्ये विविध विभागांशी संबंधित परवानग्या, स्वयंसेवकांची नेमणूक, बीट अधिकारी आणि अंमलदारांशी संपर्क, जनजागृती आणि आपत्कालीन परिस्थितीत प्रतिसाद यांचा समावेश आहे.

अचानक अडचण निर्माण झाल्यास ११२ या आपत्कालीन क्रमांकावर संपर्क साधण्याची सूचना करण्यात आली आहे. त्यामुळे नागरिकांनी स्वतःहून वाद वाढविण्याऐवजी किंवा कायदा हातात घेण्याऐवजी पोलिसांची मदत घ्यावी, असे आवाहन या सूचनांमधून करण्यात आले आहे.

नियमांचे पालन हीच मंडळांची खरी जबाबदारी

नवरात्रोत्सव हा धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. मात्र उत्सव साजरा करताना सार्वजनिक सुरक्षितता, वाहतुकीची शिस्त, विद्यार्थ्यांचा अभ्यास, ध्वनिप्रदूषण नियंत्रण आणि नागरिकांच्या शांततेचा विचार करणेही तितकेच आवश्यक आहे.

पोलिसांनी तयार केलेल्या २२ कलमी कृती आराखड्यामुळे मंडळांच्या कामकाजात शिस्त येण्यास आणि संभाव्य गैरप्रकारांना आळा घालण्यास मदत होऊ शकते. मात्र या सूचनांची प्रभावी अंमलबजावणी कितपत होते, नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर प्रत्यक्ष कारवाई होते का आणि नागरिकांच्या तक्रारींचे किती तत्परतेने निराकरण केले जाते, यावर या नियोजनाचे यश अवलंबून राहणार आहे.

नवरात्रोत्सवाचा उत्साह कायम ठेवताना कायद्याची चौकट ओलांडली जाणार नाही, याची जबाबदारी प्रत्येक मंडळाने घ्यावी. भक्तिभावाच्या उत्सवाला शिस्तीची जोड मिळाली, तरच नवरात्रोत्सव शांततेत, सुरक्षिततेत आणि सर्वांच्या सहभागातून पार पडू शकेल.