शाई नदीवरील बंधाऱ्यामुळे शेती वाहून गेल्याचा आरोप; वृद्ध आजीकडून जिवंत असल्याचा पुरावा मागितल्याने संताप

शाई नदीवरील बंधाऱ्यामुळे शेतजमीन वाहून गेल्याचा आरोप; तक्रार करण्यासाठी गेलेल्या कुटुंबाला कार्यालयात धक्कादायक अनुभव

शहापूर , प्रतिनिधी :शेतकऱ्यांच्या हितासाठी शासनाच्या विविध विभागांकडून कोट्यवधी रुपयांची कामे केली जात असताना, एखादे कामच शेतकऱ्यांच्या मुळावर उठल्याचा प्रकार शहापूर तालुक्यातील खरांगण येथे समोर आल्याचा दावा शेतकऱ्यांनी केला आहे. शाई नदीवर सुमारे ९८ लाख ते एक कोटी रुपये खर्चून केटी सिमेंट बंधारा उभारण्यात आला. मात्र हा बंधारा बांधण्याची स्थानिक शेतकऱ्यांनी कोणतीही मागणी केली नव्हती, ग्रामस्थांशी अथवा ग्रामपंचायतीशी चर्चा करण्यात आली नव्हती आणि बंधारा चुकीच्या ठिकाणी उभारण्यात आल्याने त्याचा फटका थेट शेतीला बसल्याचा आरोप शेतकऱ्यांनी केला आहे. या प्रकारामुळे सुमारे ३० ते ४० शेतकऱ्यांची शेती वाहून गेल्याचे सांगण्यात येत असून, एकीकडे शेती उद्ध्वस्त झाली असताना दुसरीकडे नुकसानाची तक्रार घेऊन गेलेल्या एका वयोवृद्ध महिला शेतकऱ्याच्या कुटुंबाकडे ती जिवंत असल्याचा पुरावा मागण्यात आल्याने या प्रकरणाने वेगळेच वळण घेतले आहे.

शहापूर तालुक्यातील खरांगण हे शाई नदीच्या काठावर वसलेले गाव आहे. शहरापासून दूर असलेल्या या भागातील अनेक कुटुंबांचा मुख्य आधार शेती हाच आहे. नदीच्या पात्रापासून सुमारे ५० ते १०० मीटर अंतरावर असलेल्या शेतजमिनीत भातासह भुईमूग, मूग, उडीद, नागली, नाचणी तसेच विविध प्रकारचा भाजीपाला घेतला जात होता. याच भागातील सोनूबाई वाळकू हरड आणि त्यांच्या कुटुंबाचीही शेती आहे. वाळकू हरड यांच्या निधनानंतर कुटुंबाची जबाबदारी सोनूबाई हरड यांच्यावर आली. सुमारे ३० ते ४० जणांचा परिवार या शेतीवर अवलंबून असल्याचे कुटुंबीयांचे म्हणणे आहे.

काही महिन्यांपूर्वी शाई नदीवर सुमारे ९८ लाख ते एक कोटी रुपयांचा केटी सिमेंट बंधारा बांधण्यात आला. मात्र या बंधाऱ्यासाठी स्थानिक शेतकऱ्यांनी मागणी केली नव्हती, ग्रामस्थांची किंवा ग्रामपंचायतीची परवानगी अथवा संमती घेण्यात आली नाही, असा दावा शेतकऱ्यांनी केला आहे. विशेष म्हणजे परिसरात आधीच तीन ते चार बंधारे असताना नव्याने बंधारा उभारण्याची गरज काय होती, असा सवालही शेतकरी उपस्थित करत आहेत.

शेतकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, बंधारा उभारल्यानंतर नदीच्या पाण्याचा प्रवाह बदलला आणि पाण्याचा फुगवटा निर्माण झाला. परिणामी नदीकाठची जमीन आणि भातशेती पाण्याच्या प्रवाहात वाहून गेली. त्यामुळे ज्या बंधाऱ्यामुळे पाणी साठवून शेतीला फायदा होणे अपेक्षित होते, त्याच बंधाऱ्यामुळे शेतीचे नुकसान झाल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. एवढेच नव्हे तर बंधाऱ्याच्या बाजूचा नदीकिनाराही वाहून गेल्याने पाणी साठण्याऐवजी वाहून जात असल्याचा दावा करण्यात आला आहे.

या कामामागे ठेकेदार आणि अधिकाऱ्यांचे संगनमत असल्याचा संशय शेतकऱ्यांनी व्यक्त केला आहे. बंधारा एका वन कर्मचाऱ्याशी संगनमत करून बांधण्यात आल्याचा संशय असून, कामात मोठ्या प्रमाणात भ्रष्टाचार झाल्याची चौकशी करण्याची मागणी गणपत हरड यांनी केली आहे. हे आरोप संबंधित शेतकऱ्यांनी केले असून, त्यांची स्वतंत्रपणे पडताळणी झालेली नाही.

दरम्यान, शेतीच्या नुकसानीबाबत तक्रार करण्यासाठी सोनूबाई हरड यांची मुले रमेश हरड आणि गणपत हरड शहापूर येथील मृद व जलसंधारण विभागाच्या कार्यालयात गेली. मात्र तक्रारदार सोनूबाई हरड या जिवंत असल्याचा पुरावा सादर करण्यास सांगण्यात आल्याचा आरोप कुटुंबीयांनी केला. सोनूबाई या वयोवृद्ध असून त्यांना उठणे, बसणे आणि चालणेही कठीण असल्याचे कुटुंबीयांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे अखेर आपल्या आईलाच कार्यालयात घेऊन जाण्याची वेळ त्यांच्यावर आली आणि अधिकाऱ्यांसमोर सोनूबाई यांना प्रत्यक्ष उभे करण्यात आले.

शेती वाहून गेल्याने आधीच संकटात सापडलेल्या कुटुंबाला तक्रारीसाठी कार्यालयात जाऊन असा अनुभव आल्याने परिसरात तीव्र नाराजी व्यक्त होत आहे. एका बाजूला शेतकऱ्यांच्या नुकसानीची दखल घेऊन त्यांना दिलासा देण्याची अपेक्षा असताना, वयोवृद्ध महिला शेतकऱ्याला केवळ ती जिवंत असल्याचे सिद्ध करण्यासाठी कार्यालयात आणावे लागल्याने प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

दरम्यान, तक्रारीनंतर विभागातील महिला अधिकारी घटनास्थळी आल्या होत्या. मात्र त्यांनी शेतकऱ्यांशी कोणत्याही प्रकारची सविस्तर विचारणा केली नाही किंवा त्यांच्याशी संपर्क साधला नाही, असा आरोप संदीप हरड यांनी केला. अधिकाऱ्यांनी ठेकेदारांशी संगनमत करून पाहणी न करता निघून गेल्याचा दावाही त्यांनी केला आहे.

‘शेतीच वाहून गेल्याने जगणं मुश्कील’

“जवळपास सहा एकर शेती असून त्यामध्ये भात, भुईमूग, उडीद, मूग आदी पिके घेत होतो. मात्र आता शेतीच वाहून गेल्याने जगणं मुश्कील झाले आहे,” अशी व्यथा तक्रारदार सोनूबाई हरड यांनी व्यक्त केली.

“तक्रार केल्यानंतर विभागाच्या महिला अधिकारी आल्या. मात्र त्यांनी आम्हाला कोणत्याही प्रकारची विचारणा केली नाही किंवा संपर्क साधला नाही,” असा आरोप तरुण शेतकरी संदीप हरड यांनी केला.

“हा बंधारा एका वन कर्मचाऱ्याशी संगनमत करून बांधला असल्याचा आम्हाला संशय आहे. या कामात मोठ्या प्रमाणात भ्रष्टाचार झाला असल्याने याची चौकशी झाली पाहिजे,” अशी मागणी गणपत हरड यांनी केली.

शाई नदीवरील या बंधाऱ्याची तांत्रिक तपासणी करावी, कामासाठी आवश्यक असलेल्या परवानग्या आणि मंजुरीची चौकशी करावी, शेतीच्या नुकसानीचा पंचनामा करून शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाई द्यावी, अशी मागणी खरांगण येथील शेतकऱ्यांनी केली आहे. दरम्यान, न्याय मिळाला नाही तर प्रसंगी उपोषण करण्याचा इशारा सोनूबाई हरड यांनी दिला आहे.

शेतकऱ्यांच्या प्रतिक्रिया

सोनूबाई हरड, तक्रारदार, खरांगण : “आमची जवळपास सहा एकर शेती असून त्यामध्ये भात, भुईमूग, उडीद, मूग आदी पिके घेत होतो. आता शेतीच वाहून गेल्याने जगणे मुश्कील झाले आहे.”

संदीप हरड, तरुण शेतकरी : “तक्रार केल्यानंतर विभागातील महिला अधिकारी आल्या. मात्र त्यांनी आमच्याशी कोणत्याही प्रकारची विचारणा केली नाही किंवा संपर्क साधला नाही.”

गणपत हरड, शेतकरी : “हा बंधारा एका वन कर्मचाऱ्याशी संगनमत करून बांधला असल्याचा आम्हाला संशय आहे. या कामात मोठ्या प्रमाणात भ्रष्टाचार झाल्याची चौकशी व्हावी.”

शेतीच्या नुकसानीची पाहणी करून पंचनामा करावा, बंधाऱ्याच्या बांधकामाची चौकशी करावी आणि नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना मदत द्यावी, अशी मागणी स्थानिक शेतकऱ्यांनी केली आहे. अन्यथा प्रसंगी जीव गेला तरी उपोषण करण्याचा इशारा सोनूबाई हरड यांनी दिला आहे.